PERSOONSBESCHRIJVINGEN
van de eerste vier generaties



IIb Thomas Janssen van BOMMEL
geboren Roey, overleden 07-05-1670 's Gravenmoer.
Heemraad van 's Gravenmoer, gehuwd 07-07-1630 te Dongen met Geertrui Sijmens BOL
.

Thomas is een van de (minstens) vier zonen van Jan van Bommel (de tot nu oudste bekende van Bommel geboren rond 1580).

In het pastoorsboek van Dongen staat: "ondertrou voor mij pastoor den 22 Juni 1630 Thomas Jansen van Roeyen met Geriken Sijmons van 's Gravenmoer getuigen Rijnart Jansen ende Cornelis Jacobs den 23 een gebodt tweede gebot 29 het derde gebot den 2 juli geen belet verstaan". "Den 7 July getrout voor mij pastoor Joannes vanden Bos, Thomas Janssen van Roey met Geeriken Symons van Schravenmoer getuygen Reynier Janssen van Rooy ende Anthoni Dirckssen".
De namen van Bommel worden niet genoemd. Uit andere bronnen is duidelijk dat het om van Bommel gaat. Belangrijk is dat uit de manier waarop de tekst is geschreven blijkt dat Thomas en Reynier uit de plaats Roey of Roeyen komen.

Thomas koopt en verkoopt veel grond en huizen. Enkele voorbeelden:
In 1640 koopt hij een woonstede met huis, hof, zaai en weiland (1 morgen 2 hond groot). Hij bewoont en gebruikt het zelf. In het (ramp)jaar 1672 ging het huis (toen bewoond door zijn weduwe Geertruy Sijmens Bol) in vlammen op door brandstichting door de Fransen. Het perceel, met steenhoop van het afgebrande huis, viel bij de deling van de goederen van het echtpaar van Bommel/Bol in 1680 toe aan hun zoon Willem, notaris in Breda.
In 1654 verkoopt Cornelis Vas Jansen Vermeulen een perceel genaamd "tegen de drie paelen" (1 morgen 1 1/2 hond groot) aan zijn behuwde neef Thomas Jansen van Bommel voor 750 gulden.
Sijmen Peetersen Bol verkoopt aan zijn schoonzoon, Thomas Janssen van Bommel land (1 morgen 3/4 hond) voor 644 gulden.
In 1654 erft de vrouw van Thomas 1/4 part van een woonstede met huis (met 2 schouwen en eigen bakoven), hof en erf. Thomas koopt terstond ook de andere delen en in 1659 tevens het land erachter. Het totaal van de koopsommen is 986 gulden. Hij verhuurt het huis. Bij de deling van 1680 wordt het toebedeeld aan de 3 kinderen van hun overleden dochter Anneken. In 1658 koopt Thomas een huis met twee schouwen, hof, wei en zaailand (1 morgen 1 1/2 hond). Dit huis ontkomt als een der weinigen aan de straat aan de brandstichting door de Fransen in 1672. Bij de verdeling van de bezittingen van het echtpaar van Bommel/Bol in 1680 komt het toe aan dochter Cathelijn. Op de plaats van dit huis staat nu "Het Wapen van 's Gravenmoer", Hoofdstraat 75.

De boedel van Thomas Janssen bevat vaste en onroerende goederen gelegen onder 's Gravenmoer, Capel in de Langstraat, en Roosendaal.


IVg Michiel van BOMMEL
geboren 1669, Dongen, overleden, 24-01- 1763, Tilburg.
"Lakencoopman en fabrikeur". Gehuwd (1) met Maria van DAL. Gehuwd (2) met Maria Anna SPRONGH
.

Michiel is een achterkleinzoon van Jan van Bommel (de tot nu toe oudste bekende van Bommel geboren rond 1580).

Michiel, geboren in 1669 in Dongen, is een rijke Leidse "lakencoopman en fabrikeur" die in 1696 een Tilburgs meisje huwt en omstreeks 1720 van Leiden naar Tilburg komt omdat het arbeidsloon daar lager is. Hij heeft in Tilburg op Veldhoven een fabriekshuis.
Michiel houdt ook zijn zaken in Leiden aan. Hij behoort daar tot het lakenbereidersgilde (winkelhoudende meester). In een brief van 1756 aan de Lakenhal van Leiden betreffende de weigering van de Lakenhal "vreemde rattijnen (o.a. in Tilburg gefabriceerd) te Leiden te mogen doen friseeren" (krullen) schrijft Michiel (dan 87 jaar!) o.a:

"Wij belijden volmondig, dat de continueele difficultijten en chicanes over de rattijnen, hier (in Leiden) gemaakt, omdat die van Aken en Verviers beter voor hun prijs bevonden wierden, ons genoodsaakt hebben die te Tilburg te laten fabriceeren". (Stuk weggelaten). "Men hield zulke fabriquers, die hun goed buiten begonden te laaten fabriceeren, voor interessante koopluiden, die het welzijn der stad aan hunne beurs sacrifieerden, zonder te onderzoeken of ze 't niet uit noodsakelijkheit deeden, welke hatelijke gewoonte helaas nog maar al te veel d'overhand behouden heeft." (Stuk weggelaten). "Terwijl het considerabel onderscheid in de arbeidsloonen altoos zal blijven duuren, differeerende die van hun (Aken en elders) met d'onze ten minsten 10 stuyvers per el op een geverwd laaken van f 5. met d'uiterste menage zelfs te Tilburg gefabriceerd en alhier bereid zijnde." (Stuk weggelaten). "Het wezentlijke belang der stad zeggen wij, vereischt het fabriceeren buiten de stad in 't geheel niet te stremmen of te dwarsboomen, dewijl (om maar rondborstig te spreeken) de negotie, die er van wit goed nog in de stad is, haar bestaan enkeld aan Tilburg en het Gooy te danken heeft. " (Stuk weggelaten). "'t Is echter waar en wij zullen het bewijzen zoo klaar als de zon op den middag. 't Is buiten dispuut, dat er twee derde van 't arbeidsloon aan de rattijnen gesteld zijnde dat die te Tilburg gefabriceert zijn, in deese stad verdient word, zoodat, als we slegts tsedert dat wij de fabricq van dat goed aldaar opgerecht hebben, de helft meer stukken dan voorheen gemaakt hadden, de stad er geen nadeel bij zou hebben geleeden. Nu verklaaren wij op ons woord van eer, dat onze verzending reets nog tot drie maal zoveel stukken als eertijds is aangegroeit. Heeft er dan de stad nadeel of voordeel van gehad? Zonder tegenspreeken immers voordeel. Dus vals redekaveld men, als drift of eigenbelang het oordeel bestierd!"

In 1728 heeft Michiel ook een werkhuis op de Nieuwendijk in Tilburg waar hij rond 1730 een fraaie woning "het kasteeltje" liet bouwen. In 1760 werkten er in Tilburg zo'n 50 weefgetouwen voor Michiel.

Foto van het "kasteeltje" uit het boek "van Heidorp tot Industriestad" (Tilburg, 1955).
Het onderschrift in dit boek luidt: Het "kasteeltje" aan de Nieuwen Dijk (thans Bisschop Zwijsenstraat) waarin koning Lodewijk Napoleon in 1809 tijdens zijn bezoek aan Tilburg logeerde. Het huis werd omstreeks 1730 gebouwd door de rijke lakenkoopman Michiel van Bommel, die het met fraaie tuinen en bossen (een "Slingerbos" en een "Starrebos") omgaf. Na de dood van diens zoon Martinus van Bommel werd het in 1786 gekocht door de lakenverver Cornelis Verbunt, die naast het huis een ververij bouwde. Verbunt verkocht het huis met fabriek en erf in 1800 weer aan de lakenfabrikant Martinus van Dooren, in wiens familie het bleef tot het op het einde der 19de eeuw werd gesloopt. Deze foto werd kort voordien genomen. Ter plaatse bevindt zich nu de Stadstraat.
ga naar andere foto's

Uit een akte uit Breda (N 613 fol. 161) blijkt dat Michiel voogd is van Theodorus Josephus van Gils, minderjarige zoon van wijlen Dingena Sprongh (een zuster van zijn tweede vrouw). Uit de "Eeden van Voogden" (acte 16 mei 1735 Tilburg) blijkt dat Michiel "toesiender over noch 3 onmogende kinderen van wijlen Jacobus van den Berg daar moeder van was Johanna van Berckel" is. In 1739 is Michiel kerkmeester regent van de kerk het Heike in Tilburg.

In 1744 koopt Michiel een huysinge, stallinge, koetshuys, pleyn, hoff en erven in Breda genaamd "de groote en kleyne hoop". Volgens aktes uit Breda (N 980 fol. 46, N 985 fol. 1) woont Michiel in 1745 en 1751 in Breda. Michiel koopt op 1 mei 1751 voor 7500 gulden het nu nog bestaande pand Hooglandse Kerkgracht 22 in Leiden. Na aankoop verbouwt en breidt Michiel het pand uit. Op de binnenplaats bevindt zich nu nog een eerste steen uit 1771 van de kleinzoon van Michiel: Michiel Joseph. Het huis wordt vlak voor de dood van zoon Martinus in 1783 verkocht door Cornelis Nicolaasz. van Bommel. In 1752 verhuurt Michiel een hoeve onder Udenhout.

Michiel huwt in 1696 te Tilburg met de 28 jarige Maria van DAL. Bij haar huwelijk met Michiel van Bommel brengt Maria van Dal een natuurlijk kind mee, Joannis genaamd (gedoopt in 1691). Deze Joannis leeft verder onder de naam van Bommel. Van hem stammen de later in de adelstand verheven van Bommels. Deze adelijke tak heeft geen "van Bommel bloed". Uit een Tilburgse schepenacte van 2 april 1691 blijkt Joannis namelijk verwekt te zijn door een onbekend gebleven soldaat tijdens een militaire overval (waarschijnlijk als gevolg van een weigering van de vader van Maria van Dal een oude schepengelofte van f 150,= in te lossen). Hier volgt een verkorte weergave van deze schepenacte:

"Compareerde voor Schepenen der Heerlijckheyt Tilborgh ende Goirle, Cornelia, weduwe wijlen Cornelis Oomen, vroetvrouwe heeft verclaert als dat op den eersten februarii lestleden Mariken van Dal in den avont wesende ten huyse van den requirant (Jan Marquies van Dal, de vader van Maria van Dal) aldaer heeft gebaert eene jongen sone. Ende dat voor het baren van 'tselve kint sij attestante de voorsz. Maria van Dal wesenden in uyttersten noot heeft affgevraeght, bij wien sij haere vrucht ontvangen hadde. Waer op de voorsz. Maria van Dal verclaerde dat den vader van 'tselve kint was een van de ses ruyters die in den voorleden jaere 1690 uyt last van Guerrie het gewelt aende huysinghe van den requirant gepleeght hadde, sonder den naem van dien te weten, ende dat sulcx is geschiet met cracht ende gewelt in betreft voor de gedragingen van zijn soldaten. Overigens blijkt uit delooten degen daer bij stonden, ende dat sij noyt ijmant anders bekent ofte met haer vleeselyck geconverseert hadde".

Philippe de Guerrie, majoor in dienst der Republiek, wordt wel, ten onrechte, als vader aangezien omdat hij in rechte wordt aangesproken "ter saecke van het verkrachten, kraemcosten, alimentatie en educatie van het kind" (akte voor notaris van Loon te Tilburg 23 februari 1695). Op grond van de verklaring van de vroedvrouw hierboven, moeten we concluderen dat de gerechterlijke actie tegen de Guerrie slechts zijn aansprakelijkheid betreft voor de gedragingen van zijn soldaten. Overigens blijkt uit de acte van 23 februari 1695 dat de Guerrie "promptelijck sal betalen eene somme van achttienhondert guldens".

Joannes wordt door het echtpaar van Bommel van Dal als hun kind beschouwd want in het testament van het echtpaar (9 juli 1721 door notaris van der Burght te Tilburg opgemaakt ten huize van het echtpaar zes dagen voor de dood van Maria van Dal) staat o.a. het volgende: "De heer Michiel van Bommel en Juffrouw Maria Jan Marquis van Dall Echteluyden alhier aan de Velthoven woonachtigh, beyde sieckelijck naer den Lichamen, noghtans verstant wel machtig zijnde, dewelcke overdenckende de Seeckerheyt des doots ende onseeckere uure van dien...(stuk weggelaten) verclaeren sij testateuren gesamenlijck te prelegateeren aen Johannes des testatrices soon, verweckt in de jaere 1691, een tour fijne paerlen bij incoop gecost hebbende een duysent en vijftigh gulden, item een fijne diamant rinck bij inkoop gecost hebbende twee hondert en tachtigh gulden, met alle gout ende silver, linne, zijde ende wollen, ten haeren lijven gehoorende...(stuk weggelaten) item in cas van voorafflijvigheyt van den testatrice, soo sal bij den testateur worden genooten een somme van twaalff duysent gulden. Verders verclaerde sij testatrice alle haere Erfelijcke goederen, mitsgaders de helffte haer compaterende in de gereede goederen des boedels het sij contante penningen almede te laeten en te maecken aan genoemde haer testatrices soon Johannes, daarinne tot vollen univerzeele Erffgenaem. Item verclaert hij testateur in alle zijne goederen, tot eenige en univerzeele Erffgenaem te nomineren gemelde Johannes zijne vrouwes soone, soo noghtans dat den testateur voor soo veel zijne goederen en zijne helffte in het gereet aengaet sigh reserveert de macht ende authoriteyt omme deser zijne dispositie te allen tijden te come herroepen en veranderen."

Handtekeningen van Michiel van Bommel en Maria van Dal onder hun testament (9 juli 1721)
ga naar andere foto's

In het tijdschrift 'Tilburg', verscheen in Jaargang 16, nr. 2 (september 1998) een uitgebreid artikel over Michiel " de eerste textielfabrikant van Tilburg", geschreven door Gerard van Gurp.  Losse nummers van het tijdschrift zijn bij het secretariaat verkrijgbaar
voor f 8.50 (excl. verzendkosten): de heer A. van Valen, Friezenlaan
31, 5037 KL Tilburg (tel. 013 - 467 70 03 of fax 013 - 467 06 37 of e-mail
arivanvalen@wxs.nl).
De complete tekst (zonder figuren en foto's staat ook op deze Site):
klik hier om naar het artikel over Michiel van Bommel te gaan.